Διοχάντη – Κινηματογραφώντας: Το Σύνολο του Φιλμικού Αρχείου της Καλλιτέχνιδας στο ΕΜΣΤ

Από το 1977 έως το 1986, η Διοχάντη κατέγραψε με μια κάμερα Super 8, τη δική της μοναδική καλλιτεχνική οπτική, μερικές από τις σημαντικότερες ομαδικές εκθέσεις Ελλήνων και Ελληνίδων καλλιτεχνών, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Το οπτικοακουστικό υλικό που δημιούργησε δεν μπορεί να κατηγοριοποιηθεί εύκολα, καθώς βρίσκεται στο μεταίχμιο μεταξύ καλλιτεχνικού φιλμ, έργου τέχνης και αρχειακού ντοκουμέντου. Από τις καταγραφές των εκθέσεων και των εγκαταστάσεών τους έως στιγμιότυπα από τις καλλιτεχνικές αλληλεπιδράσεις και τις πόλεις όπου αυτές διεξήχθησαν – όπως η Βενετία, η Μόντενα, το Άμστερνταμ, η Άμβερσα, η Λευκωσία και η Αθήνα – τα φιλμ της Διοχάντης συνιστούν ένα πολυδιάστατο, «ανεπίσημο» ντοκουμέντο για τη σύγχρονη τέχνη, την ιστορία των εκθέσεων και της επιμέλειας στην Ελλάδα καθώς και για την ίδια την καλλιτεχνική της πρακτική.

Τα δεκατέσσερα βίντεο που παρουσιάζονται στο ΕΜΣΤ προήλθαν από μια ενδελεχή και μακροχρόνια διαδικασία αποκατάστασης, ψηφιοποίησης και φροντίδας, κατά την οποία η καλλιτέχνιδα επεξεργάστηκε εκατοντάδες μπομπίνες Super 8 που είχε η ίδια καταγράψει, εμπλουτίζοντάς τες με αρχειακό υλικό όπως κατόψεις εκθεσιακών χώρων, ephemera εκθετικών εκδηλώσεων, άρθρα του Τύπου και φωτογραφίες έργων. Έξι χρόνια μετά την έκθεσή της με τίτλο «Διοχάντη αρχειοθετώντας…» το 2019 στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης, η οποία περιλάμβανε αρχεία φίλων της καλλιτεχνών που συγκέντρωσε και επιμελήθηκε από τη δεκαετία του 1980, το πρόγραμμα προβολών στο ΕΜΣΤ εστιάζει πλέον στην κινηματογραφική της δραστηριότητα. Τα φιλμ λειτουργούν ως μια παράλληλη αλλά καθοριστική πτυχή της καλλιτεχνικής της δημιουργίας.

Σε μια εποχή κατά την οποία δεν υπήρχαν θεσμικές πρωτοβουλίες για τη σύγχρονη τέχνη στην Ελλάδα, η σχολαστική τεκμηριωτική προσέγγιση της Διοχάντης κατά τις δεκαετίες 1970 και 1980 μπορεί να θεωρηθεί ως μια εναλλακτική εκδοχή «αυτό-ιστορικοποίησης», σύμφωνα με την επιμελήτρια Zdenka Badovinac. Αυτή η προσέγγιση δημιουργεί ένα άτυπο και ανεπίσημο σύστημα ιστορικής αναδρομής, που αποτελεί απάντηση στην έλλειψη μιας συλλογικής ιστορίας.

Η σημασία αυτού του έργου καθίσταται ακόμα μεγαλύτερη αν αναλογιστούμε ότι οι εκθέσεις που καταγράφηκαν καλύπτουν μια περίοδο κατά την οποία άρχιζε να διαμορφώνεται το πεδίο του ανεξάρτητου επιμελητή στην Ελλάδα, παράλληλα με την ανάπτυξη εξωστρεφών πρωτοβουλιών από επιμελήτριες όπως η Βεατρίκη Σπηλιάδη (1939-1986), η Έφη Στρούζα (1941-2019), και η Εταιρία Ελλήνων Τεχνοκριτών. Η ιδιαίτερη κινηματογραφική ματιά της Διοχάντης αμφισβητεί την επίσημη ιστορία, αναδεικνύοντας την αίσθηση μιας καλλιτεχνικής κοινότητας δημιουργών, όπως οι Δημήτρης Αληθεινός, Αχιλλέας Απέργης, Γιάννης Μπουτέας, Μπία Ντάβου, Νίκη Καναγκίνη, Ρένα Παπασπύρου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Θόδωρος, Νίκος Ζουμπούλης και Τίτσα Γραικού, μεταξύ άλλων. Τα φιλμ της Διοχάντης αποκαλύπτουν επίσης στοιχεία της καλλιτεχνικής της πρακτικής, αναφορικά με την εμμονική της εξερεύνηση του χρόνου και του χώρου ως συνθετικών εννοιών.

Πρόγραμμα Προβολών

11.00-13.30
Kινηματογραφώντας: 1977-1981

• EXPO arte, Fiera Internazionale di Arte Contemporanea, Mito e Realtà, Artisti Greci Contemporanei, Μπάρι, 1977
  Βίντεο, έγχρωμο, ήχος, διάρκεια: 26’ 54’’
• Avanguardia e Sperimentazione, Punti Interrogativi Punti di Riferimento, Μόντενα, 1978
  Βίντεο, έγχρωμο, ήχος, διάρκεια: 27’ 49’’
• Avanguardia e Sperimentazione, Punti Interrogativi Punti di Riferimento, Βενετία, 1978
  Βίντεο, έγχρωμο, ήχος, διάρκεια: 31’ 47’’
• Περιβάλλον – Δράση, Τάσεις της Ελληνικής Τέχνης σήμερα, Αθήνα, 1981
  Βίντεο, έγχρωμο, ήχος, διάρκεια: 18’ 10’’
• Grieks Festival, Greek Contemporary Art, Άμστερνταμ, 1981
  Βίντεο, έγχρωμο, χωρίς ήχο, διάρκεια: 32’ 38’’

14.00-18.00
Kινηματογραφώντας: 1982-1986

• Europalia ’82 – Hellas, Emerging Images, Αμβέρσα, 1982
  Βίντεο, έγχρωμο, ήχος, διάρκεια: 49’ 42’’
• Εικόνες που αναδύονται, Αθήνα, 1983
  Βίντεο, έγχρωμο, χωρίς ήχο, διάρκεια: 41’ 26’’
• 7 Έλληνες Καλλιτέχνες: ένα νέο ταξίδι, Λευκωσία, 1983
  Βίντεο, έγχρωμο, χωρίς ήχο, διάρκεια: 32’
• Νέοι διάλογοι, Πρώτη έκθεση, Αθήνα, 1985
  Βίντεο, έγχρωμο, χωρίς ήχο, διάρκεια: 21’ 09’’
• Σημεία Αλλαγής ‘80 – Νέοι Διάλογοι… Δεύτερη Έκθεση, Αθήνα, 1986
  Βίντεο, έγχρωμο, χωρίς ήχο, διάρκεια: 25’ 20’’
• Αθήνα – τόπος δημιουργίας – δημιουργία τόπου, Τρίτη έκθεση, Αθήνα, 1985
  Βίντεο, έγχρωμο, χωρίς ήχο, διάρκεια: 17’ 05’’
• Fiac 85, Grand Palais, Παρίσι, 1985
  Βίντεο, έγχρωμο, χωρίς ήχο, διάρκεια: 9’ 24’’
• Fiac 86, Grand Palais, Παρίσι, 1986
  Βίντεο, έγχρωμο, χωρίς ήχο, διάρκεια: 10’

18.00
Κινηματογραφώντας: ένα δημόσιο γλυπτό

Αχιλλέας Απέργης, Σκάλες, Π. Φάληρο, 1985
Βίντεο, έγχρωμο, χωρίς ήχο, διάρκεια: 20’

Περισσότερες πληροφορίες για τις εκθέσεις που καταγράφονται στα φιλμ μπορείτε να βρείτε εδώ.

Συζήτηση με καλεσμένους

Την Κυριακή 6 Απριλίου, στις 17:00, θα πραγματοποιηθεί συζήτηση με την καλλιτέχνιδα και τους Ευγενία Αλεξάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια Ιστορίας Τέχνης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μάκη Φάρο, καλλιτέχνη, και Τίνα Πανδή, Επιμελήτρια του ΕΜΣΤ.

Σύντομο Βιογραφικό της Διοχάντης

Η Διοχάντη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1945. Σπούδασε ζωγραφική και χαρακτική στην Accademia di Belle Arti της Ρώμης και εκμάθησε αρχιτεκτονικό σχέδιο, ενδυματολογία και γραφικές τέχνες σε σχολές της ίδιας πόλης. Στη συνέχεια, παρακολούθησε μαθήματα αρχιτεκτονικής στο Polytechnic of Central London.

Έχει παρουσιάσει το έργο της σε 17 ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα, την Ιταλία, τη Σκωτία και την Κύπρο, ενώ έχει συμμετάσχει σε περισσότερες από 140 ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο διεθνές στερέωμα. Έχει εκπροσωπήσει τη χώρα σε σημαντικές διεθνείς διοργανώσεις, όπως στην 7η Μπιενάλε του Παρισίου (1971), στη 12η Μπιενάλε του Σάο Πάολο (1973), καθώς και στην 10η Quadriennale Nazionale d’Arte di Roma (1977). Το 1987, για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Σεούλ, δημιούργησε το μόνιμο έργο “Seoul – 24th Olympiad” στο Ολυμπιακό Πάρκο της πόλης, στο πλαίσιο του 1ου Διεθνούς Συμποσίου Γλυπτικής στην Ανοιχτή Αέρα/Seoul Olympiad of Art. Το 2011, εκπροσώπησε την Ελλάδα στην 54η Μπιενάλε της Βενετίας με το έργο-εγκατάσταση “Beyond Reform” στο ελληνικό περίπτερο.

Η Διοχάντη έχει βραβευθεί σε τέσσερις διεθνείς εκθέσεις χαρακτικής. Το Ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Τέχνης AICA Hellas της απένειμε το 2012 το πρώτο βραβείο για την ατομική έκθεση-εγκατάσταση «Ελευσίνα 2010» στον χώρο του ελαιουργείου στην Ελευσίνα, στα πλαίσια των Αισχυλείων.

Η έρευνα της Διοχάντης εστιάζει στην αναδημιουργία του περιβάλλοντος μέσω της αλληλεπίδρασης χώρου και χρόνου. Ολοκληρώνοντας την παρουσίαση ενός έργου, χρησιμοποιώντας την εμπειρία από αυτό, δημιουργεί in situ το επόμενο, αποκλειστικά για τον νέο χώρο και το συγκεκριμένο χρόνο. Οι ευρείες εγκαταστάσεις της αλληλοεπιδρούν με το περιβάλλον μέσα από διαδοχικές εναλλαγές αρχιτεκτονικών και εικαστικών στοιχείων, ποικιλίας υλικών, ήχου και φωτισμού.

Παράλληλα με την καλλιτεχνική της δράση, από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, η Διοχάντη συνέλεξε αρχεία φίλων της καλλιτεχνών, τα οποία ταξινόμησε, επιμελήθηκε και παραχώρησε στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης – iset το 2020.

Επιμέλεια: Τίνα Πανδή

Κεντρική εικόνα θέματος: Η Διοχάντη κινηματογραφώντας στην ομαδική έκθεση Avanguardia e Sperimentazione, Punti Interrogativi Punti di Riferimento, Maggazini del Sale, Βενετία, 1978 © Αρχείο Διοχάντης