Η Ομαδική Έκθεση «Υπογαία» στο Αρχοντικό Χρυσανθόπουλου

Η εντυπωσιακή έκθεση «Υπογαία», σε επιμέλεια του ιστορικού τέχνης Χριστόφορου Μαρίνου, φιλοξενείται στο Αρχοντικό Χρυσανθόπουλου στον Πύργο της Κύμης. Η έκθεση αυτή παρουσιάζει περισσότερα από πενήντα έργα τέχνης που επικεντρώνονται στο θέμα του απολιθώματος και της γεωλογικής φαντασίας. Στην έκθεση συμμετέχουν τριάντα τρεις καλλιτέχνες, οι οποίοι εξερευνούν τον ορυκτό κόσμο και την έννοια του ευρήματος. Ένα σημαντικό σημείο είναι ότι το Αρχοντικό Χρυσανθόπουλου προορίζεται να λειτουργήσει ως Παλαιοντολογικό Μουσείο, καθώς στην περιοχή έχουν βρεθεί πολλά απολιθώματα, όπως το «Ανθρακοθηρίο το Καλημεριανό», το οποίο ανακάλυψε ο παλαιοντολόγος Θεόδωρος Σκούφος το 1911, κοντά στον οικισμό Καλημεριάνοι. Το συγκεκριμένο απολίθωμα φυλάσσεται στο Μουσείο Παλαιοντολογίας και Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερες καλλιτέχνες αντλούν έμπνευση από την προϊστορία, τη γεωλογία και την παλαιοντολογία. Η κλιματική αλλαγή και οι προκλήσεις της Ανθρωποκαίνου εποχής έχουν στρέψει το καλλιτεχνικό βλέμμα προς ζητήματα που αφορούν το έδαφος και το υπέδαφος. Θέματα όπως τα πετρώματα, οι βράχοι, τα ορυκτά και τα απολιθώματα καθίστανται κεντρικά για την καλλιτεχνική έκφραση. Πολλοί καλλιτέχνες κατανοούν τη γη ως έναν ζωντανό οργανισμό που επιδρά δραστικά στη ζωή και αναδεικνύουν τη δυναμική της διερεύνησης αυτών των σχέσεων μέσα από την τέχνη.

Σύμφωνα με την Μάρσα Μπιόρνερουντ, στο βιβλίο της «Η αυτοβιογραφία της Γης» (2005), οι πέτρες και οι βράχοι συνιστούν ένα αρχείο που διατηρεί η Γη για το παρελθόν της, λειτουργώντας ως ημερολόγιο που καταγράφει τον γεωλογικό χρόνο. Οι πέτρες δεν είναι σιωπηλές, αλλά έχουν την ικανότητα να μας διηγούνται ιστορίες, εάν μάθουμε να κατανοούμε τη γλώσσα τους. Ο Αμερικανός καλλιτέχνης Ρόμπερτ Σμίθσον σημειώνει ότι «οι λέξεις και οι βράχοι περιέχουν μια γλώσσα που ακολουθεί ένα συντακτικό ρωγμών και ρήξεων». Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι σύγχρονοι καλλιτέχνες συμμετέχουν ενεργά στην αποκωδικοποίηση της γλώσσας των βράχων και των απολιθωμάτων, παρέχοντας γοητευτικές και μυστηριώδεις εικόνες.

Η έκθεση «Υπογαία» αναγνωρίζει ότι η μελέτη της γης ενδέχεται να αποτελέσει αφετηρία για μια αξιολόγηση των ορίων της ανθρώπινης γνώσης. Ο όρος απολίθωμα ερευνάται εδώ στην πιο διευρυμένη του έννοια, ενσωματώνοντας την ιστορία και τον πολιτισμό ως απολιθώματα. Ο Γάλλος φιλόσοφος Καντέν Μεγιασού προτείνει ότι το πρωταπολίθωμα (arche-fossil) μας επιτρέπει να προσεγγίσουμε το προγονικό παρελθόν μέσω του συσχεσιακού παρόντος, μια πρόταση που αντηχεί στις σκέψεις των καλλιτεχνών της Υπογαίας.

Η έκθεση «Υπογαία» είναι συνέχεια της προηγούμενης ομαδικής έκθεσης «Η εσωτερική πλευρά του ανέμου», που πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι του 2024 στο ίδιο Αρχοντικό, με θέμα τη χειροτεχνία και την τέχνη. Στη «Υπογαία» συμμετέχουν καλλιτέχνες όπως οι Νίκος Αλεξίου (1960-2011), Βανέσσα Αναστασοπούλου, Βασίλης Βασιλακάκης, Ειρήνη Βγενοπούλου-Κεράνη (1948-2008), και πολλοί άλλοι δημιουργοί, καταθέτοντας τη δική τους ματιά για την επικοινωνία με τη γη μέσω της τέχνης. Ο κατάλογος συμμετοχής περιλαμβάνει επίσης καλλιτέχνες όπως οι Γιούλη Γαροφαλάκη, Βασίλης Γεροδήμος, Γιώργος Γεροντίδης, και άλλοι, που συμβάλλουν στην πλούσια ποικιλία προσεγγίσεων στο θέμα.

Η επιμέλεια της έκθεσης έγινε από τον Χριστόφορο Μαρίνο, ο οποίος φιλοδοξεί να αναδείξει τις συνδέσεις μεταξύ τέχνης και επιστήμης, καθώς και τη σημασία της καλλιτεχνικής έκφρασης στον προβληματισμό γύρω από προκλήσεις του σήμερα, όπως η κλιματική αλλαγή και η γεωλογική κληρονομιά.

Κεντρική φωτογραφία θέματος: Άρης Κατσιλάκης, ξυλόγλυπτη και κεραμική γλυπτική, 80x40x45 εκ.