Αλέξανδρος Τσίτσος: Πολυπλοκότητα του «Έμπορος»

Η Κρίση του Θεάτρου

Το θέατρο, αυτές τις μέρες, βρίσκεται σε μια σοβαρή κρίση. Δεν το αναφέρω αυτό επιφανειακά, απλώς για να ξεκινήσω τη συζήτηση. Η προσπάθεια που καταβάλλουν οι καλλιτέχνες καθημερινά στα μικρά θέατρα είναι ανεκτίμητη. Σε αυτά τα θέατρα, με περιορισμένα μπάτζετ και χωρίς τη στήριξη μεγάλων χορηγών, διεξάγεται η μάχη για την επιβίωση της τέχνης. Εδώ, και όχι στις μεγάλες σκηνές, το θέατρο αποδεικνύει τη δυναμική του. Ωστόσο, το θέατρο χάνει καθημερινά τη μάχη, και φοβάμαι πως αν δεν αλλάξει κάτι, θα χάσει τελικά και τον πόλεμο.

Στον κόσμο όπου η χρηματοδότηση και η διαφήμιση έχουν προτεραιότητα, η προσοχή του θεατή απομακρύνεται από τις μικρές, αλλά καινοτόμες παραγωγές. Τα έργα που αναδύονται από τα υπόγεια και τις κρυφές γωνιές της τέχνης συχνά καταπνίγονται από τους θορύβους των εμπορικών παραστάσεων. Οι καλλιτέχνες εργάζονται σκληρά για να φέρουν στο φως τους καρπούς της έρευνάς τους, αλλά πολλές φορές χρειάζεται να αντιμετωπίσουν την αποδοκιμασία μιας αγοράς που κυριαρχείται από το κέρδος.

Πολυπλοκότητα του «Έμπορος»

Ο «Έμπορος» δεν είναι ένας και μόνο ένας. Αν κάποιος πιστεύει το αντίθετο, είναι πιθανό να παραπλανηθεί. Είναι εύκολο να προσωποποιείται ο εχθρός, προσφέροντας μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας που προκύπτει από την ιδέα ότι αν «αποκεφαλίσουμε» τον εχθρό, το τέρας θα καταρρεύσει. Ωστόσο, στη θέση του θα αναδυθούν δύο ή περισσότερα «κεφάλια». Για αυτόν τον λόγο αναφερόμαστε στους «Έμπορους της Βενετίας»—Πολλοί είναι αυτοί που αρπάζουν την ουσία της τέχνης και την καταχρώνται.

Η τέχνη είναι πολιτική, και πάντα υπήρξε. Όσες καινούριες δημιουργίες ανεβαίνουν πάνω στη σκηνή, χάνουν τη σημασία τους αν δεν επικοινωνούν με έναν καθολικό σκοπό. Ένα από τα πιο αρχαία έργα, οι «Πέρσες», είναι πολιτικό και γεμάτο νοήματα. Ο καλλιτέχνης δεν είναι εξυπνότερος ή πιο μορφωμένος από το κοινό, δεν κατατίθεται στη σκηνή μόνο για να διδάξει Ιστορία, αλλά για να ξεσηκώσει συναισθήματα και να κρατήσει τη σημασία της τέχνης ζωντανή.

Αναζήτηση της Συναισθηματικής Εμπειρίας

Η Βενετία, με τα ξεραμένα κανάλια της, φιλοξενεί μια ομάδα ανθρώπων που αναζητούν τη συγκίνηση. Αυτοί είναι οι θεατές που ελπίζουν να βιώσουν τις συγκινήσεις που προσφέρει ο «Έμπορος» της Βενετίας. Ο Αντόνιο, γοητευμένος από τη συμφωνία με τον Σάιλοκ, είναι πρόθυμος να θυσιάσει ένα κομμάτι της ύπαρξής του για κάτι μεγαλύτερο, ελκυστικό και επικίνδυνο. Στην αναζήτησή τους για την αλήθεια, οι ήρωες της ιστορίας έρχονται αντιμέτωποι με τις δικές τους πεποιθήσεις και φόβους.

Η «Επικινδυνότητα» είναι που δίνει αξία στο θέατρο. Ολόκληρη η παραγωγή είναι επικεντρωμένη στην επιδίωξη να μας μεταδώσει την αίσθηση του επικίνδυνου, να μας βάλει στη θέση των ηρώων και να μας προετοιμάσει για τις προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίσουμε στην πραγματικότητα. Όταν η ιστορία εξελίσσεται και ο Μπασάνιο ερωτεύεται τη σύγχρονη Πόρσια, αντί της Α.Ι., η έκβαση φανερώνει το πώς η τέχνη και η ζωή αλληλοσυμπληρώνονται.

Το Θέατρο Στην Εποχή της Κρίσης

Τόσο η ψυχολογία, όσο και η λογική που μας καθορίζει πρέπει να επαναστατήσουν. Δεν είναι αρκετό να θυμόμαστε ότι το θέατρο βρίσκεται σε κρίση· πρέπει να κατανοήσουμε πως και η δική μας συμμετοχή μπορεί να αλλάξει την κατάσταση. Το θέατρο έχει μαγευτική δύναμη, και ως θεατές δεν χρειαζόμαστε διαρκώς τα ίδια και τα ίδια. Το θέαμα πρέπει να εξελίσσεται, όπως και οι προσδοκίες μας από αυτό. Εξερευνώντας τη ζωή και τους φόβους των ηρώων, μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε και τους δικούς μας.

Αγαπητέ συνομιλητή, η κατάσταση του θεάτρου ίσως να είναι προφανής, αλλά όπως αναρωτιέμαι, γιατί η αλλαγή δεν ξεκινά από εμάς; Είναι καιρός να κάνουμε κάτι περισσότερο από απλή παρατήρηση.