Ράινερ Μαρία Ρίλκε – Τα σονέτα στον Ορφέα: Ένα βιβλίο – αποθέωση της λυρικής τέχνης

Ολοκληρώνοντας, τον Φεβρουάριο του 1922, τις Ελεγείες του Ντουίνο, οι οποίες, από δημιουργική άποψη, τον στοίχειωσαν επί δεκαετία, ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε «ανάβρυσαν», όπως αναφέρει ο ίδιος, «από την άκρη του μολυβιού του, απρόσμενα», κατά τη διάρκεια ενός ποιητικού πυρετού που διήρκεσε λίγες ημέρες. Σε αυτή τη συνθήκη, δημιουργήθηκαν τα 55 αριστουργηματικά σονέτα που, στον τίτλο τους, ο Ρίλκε τα απευθύνει στον μυθικό γενάρχη της ποίησης, τον Ορφέα. Τα σονέτα κυκλοφόρησαν το 1923, μαζί με τις Ελεγείες, οι οποίες συγκαταλέγονται στα κορυφαία έργα του ευρωπαϊκού μοντερνισμού.

Ο Ορφέας, ως μυθικός τραγουδιστής, είναι γνωστός για την ικανότητά του να πείθει ακόμα και τον Πλούτωνα να απελευθερώσει την Ευρυδίκη από τον κάτω κόσμο. Για τον Ρίλκε, η τέχνη και η ποίηση αποτελούν πηγές παρηγοριάς στην ατελή μας ζωή, υπό το πρίσμα της έντονης συνείδησης της κυριαρχίας του τεχνολογικού πολιτισμού. Τα σονέτα που του αφιερώνει ο Ρίλκε μας προσκαλούν να διερευνήσουμε τη σύνθετη σχέση μεταξύ της τέχνης και της ανθρώπινης ύπαρξης, ειδικά μετά το τέλος του ρομαντισμού.

Η συλλογή Τα Σονέτα στον Ορφέα αγκαλιάστηκε θερμά από τους αναγνώστες και συνεχίζει να εμπνέει μέχρι σήμερα την παγκόσμια ποίηση. Ο C.M. Bowra, ο διάσημος οξφορδιανός θεωρητικός και κριτικός της λογοτεχνίας, παρατηρεί ότι «στα Σονέτα, ο Ρίλκε δείχνει τι σήμαινε για εκείνον η ποίηση, τι πήρε και τι ήλπιζε από αυτήν».

Ράινερ Μαρία Ρίλκε – Πληροφορίες για τον συγγραφέα

Ο γερμανόφωνος ποιητής Ράινερ Μαρία Ρίλκε (Rainer Maria Rilke), γεννημένος στην Πράγα το 1875 και αποθανών το 1926, προερχόταν από ένα οικογενειακό περιβάλλον που δεν του προσέφερε και τις πιο ευχάριστες εμπειρίες κατά τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια. Ήταν γιος ενός πρώην στρατιωτικού και μιας γυναίκας που ανήκε στους κοσμικούς κύκλους της εποχής. Η εκπαίδευσή του υπήρξε ανοργάνωτη και αποσπασματική, καθώς αρχικά ακολούθησε στρατιωτική καριέρα, την οποία όμως αδυνατούσε να αντέξει και την εγκατέλειψε λόγω της ευθραυστότητάς του.

Μετά την επιστροφή του στην Πράγα και εν μέσω του διαζυγίου των γονιών του, ξεκινά να παρακολουθεί ιδιαίτερα μαθήματα για να εισαχθεί στο πανεπιστήμιο. Τελικά, το 1895, εγγράφεται στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου, όπου σπουδάζει λογοτεχνία, ιστορία της τέχνης, φιλοσοφία και, για ένα εξάμηνο, νομικά. Συνεχίζει τις σπουδές του στο Μόναχο και το Βερολίνο, ενώ ταυτόχρονα ταξιδεύει σε όλη την Ευρώπη.

Η πρώτη του ποιητική συλλογή εκδίδεται το 1894 και επηρεάζεται από τον ρομαντισμό και την παράδοση του γερμανικού δημοτικού τραγουδιού. Την ίδια χρονιά γνωρίζει τη Λου Αντρέας-Σαλομέ, μια γυναίκα 15 χρόνια μεγαλύτερή του, η οποία υπήρξε μαθήτρια του Φρόιντ. Η συνεργασία και η σχέση τους θα οδηγήσουν σε κοινά ταξίδια στη Ρωσία, την οποία ο Ρίλκε θα θεωρήσει πνευματική του πατρίδα. Το έργο του Ωρολόγιον (1905) προέρχεται από αυτές τις επισκέψεις.

Ο Ρίλκε παντρεύτηκε τη γλύπτρια Κλάρα Βέστχοφ το 1901, την ίδια χρονιά που γεννήθηκε η κόρη τους, Ρουθ. Εγκαθίσταται στο Παρίσι, όπου θα παραμείνει προσεγγίζοντας την κοινότητα των καλλιτεχνών για περισσότερο από δώδεκα χρόνια. Εκεί αναπτύσσει ένα νέο ύφος λυρικής εκλέπτυνσης, το οποίο αποτυπώνεται στα Νέα ποιήματα (1907-1908) και στις Αναμνήσεις του Μάλτε Λάουριντς Μπρίγκε (1910). Μετά από μια περίοδο δημιουργικής κρίσης και βαριάς κατάθλιψης, το 1922, κατά τη διάρκεια μιας περιόδου έντονης έμπνευσης, ολοκληρώνει τις Ελεγείες του Ντουίνο. Τα Σονέτα στον Ορφέα, που γράφονται παράλληλα, θα θεωρηθούν αριστουργήματα του Ρίλκε, χαρίζοντας του θέση στη διεθνή λογοτεχνική σκηνή.
Ο ποιητής περνά τα τελευταία του χρόνια στο ελβετικό Μυζό, κοντά στη λίμνη της Γενεύης, και πεθαίνει στις 29 Δεκεμβρίου 1926, στο σανατόριο του Βαλμόν στην Ελβετία από λευχαιμία.