Βρετα Μάρακκατ-Λάμπα: Η Τέχνη μου και η Ακτιβιστική Αντίσταση

Η Βρετα Μάρακκατ-Λάμπα, μετά την επιτυχία της αναδρομικής έκθεσης στο Εθνικό Μουσείο του Όσλο, επιστρέφει στο Ελληνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) για να μας παρουσιάσει μια βαθιά μελέτη της φύσης, επικεντρωμένη στη μνήμη, την αντίσταση και την ήσυχη δύναμη της βελονιάς ως μέσο τέχνης και ακτιβισμού. Η βελόνα της λειτουργεί ως πυξίδα, δημιουργώντας συνδέσεις ανάμεσα στη γνώση των Σάμι προγόνων και στους σύγχρονους αγώνες για γη, ελευθερία και επιβίωση. Τα έργα της αναδύονται ως ζωντανά αρχεία ζωής που μεταφέρουν ποιητικά τις αξίες της ιθαγενούς κουλτούρας των Σάμι στον Βορρά της Ευρώπης.

– Αγαπητή Βρετα, καλώς ήρθες ξανά στην Αθήνα και στο ΕΜΣΤ. Μετά την Documenta 14 το 2017, τα μουσεία επιθυμούν όλο και περισσότερο εντυπωσιακές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, εσύ επιμένεις σε μια γλώσσα βαθύτατα συμβολική, που διατηρεί την τρυφερότητά της, ανεξαρτήτως του εντυπωσιασμού. Πώς επηρεάζει το χειροποίητο κέντημα την αντίσταση και την επιβίωση στην καλλιτεχνική εργασίας σου;

Αν όταν εργάζομαι με τα κεντημένα μου έργα, τεντώνω το υλικό, οι βελονιές μου αφηγούνται μια ιστορία που διαρκώς προκαλεί και προβληματίζει για τη βιωσιμότητα μας σε έναν κόσμο που συνεχώς δυσκολεύει. Οι κλωστές μορφοποιούν την μυθολογία των Σάμι, τα πολιτικά τους γεγονότα και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Εγώ επιλέγω έναν δρόμο αργής αντίστασης και κάθε βελονιά αποτελεί μια πρόσκληση στο θεατή να συμμετάσχει και να σκεφθεί με ένα διαφορετικό τρόπο.

– Σε μια εποχή ψηφιακής ταχύτητας, πώς πιστεύεις ότι θα συνδεθεί το κοινό με την προσωπική σου τέχνη; Στο «The Move» (2000) που εκτίθεται στο ΕΜΣΤ, οι τάρανδοι κεντιούνται με μία απλή κίνηση — πώς γεφυρώνεις αυτό με την ψηφιακή εποχή;

Σε έναν κόσμο που επιταχύνει ολοένα περισσότερο, είναι κρίσιμο να σταματήσουμε και να αναλογιστούμε την αξία της αργής δημιουργίας. Αυτή η διαδικασία μας επιτρέπει να επιστρέψουμε σε μια συναισθηματική συντήρηση που ίσως χάσουμε στον ψηφιακό κόσμο, προσφέροντας νέες προοπτικές και διαστάσεις.

– Ποια είναι η σημασία της επιστροφής σε παραδοσιακές πρακτικές κατά τη διάρκεια της πανδημίας; Πώς συνδέεται αυτό με την έννοια του duodji;

Για τους Σάμι, το duodji, δηλαδή η παραδοσιακή χειροτεχνία, είναι θεμελιώδους σημασίας για την επιβίωση μας. Κάθε βελονιά ιστορεί ένα κομμάτι της κληρονομιάς μας, και η αναβίωση αυτού του στοιχείου μπορεί να αναζωογονήσει τη συλλογική μνήμη και την ενσυναίσθηση μας. Είναι ζωτικής σημασίας να διατηρήσουμε ό,τι έχει απομείνει από την κληρονομιά μας, και κάθε έργο που δημιουργείται ενσωματώνει αυτήν την προσπάθεια.

– Είσαι γνωστή για την πολιτική διάσταση της δουλειάς σου. Πώς διαμορφώνεται η καλλιτεχνική σου πρακτική σε σχέση με την καλλιτεχνική κοινότητα;

Ως καλλιτέχνιδα, δεν με ενδιαφέρει η προσωπική αναγνώριση, αλλά η συλλογική εμπειρία. Η συνεργασία με άλλους καλλιτέχνες ενισχύει τη δημιουργική μας διαδικασία και προσφέρει μια νέα οπτική για τη ζωή. Η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο αντίστασης και θεραπείας για τις κοινωνίες μας.

– Η επιρροή σου στις νέες γενιές Σάμι καλλιτεχνών είναι αισθητή. Ποιο μήνυμα θα ήθελες να περάσεις σε αυτούς;

Θα τους ενθάρρυνα να μοιράζονται την κληρονομιά τους μέσω της τέχνης τους. Είναι σημαντικό να διατηρούμε ζωντανές τις παραδόσεις και τις ιστορίες μας, διότι η τέχνη είναι το μέσο που μπορεί να μας συνδέσει και να μας δώσει φωνή.

– Αν η βελόνα σου μπορούσε να κεντήσει κάτι στον κόσμο σήμερα, τι θα ήταν;

Θα εξέφραζα την επιθυμία για ειρήνη και την ελπίδα ότι όλα τα παιδιά θα νιώθουν ασφάλεια και χαρά στον κόσμο τους.