Fault Line: Μπάμπης Βενετόπουλος

Η μεταμόρφωση της σύγχρονης κοινωνίας

Από τη στιγμή που ο Γάλλος φιλόσοφος Ζιλ Ντελέζ αναγνώρισε και ανέδειξε ένα από τα κεντρικά στοιχεία της αισθητικής σκέψης του Σάμιουελ Μπέκετ σχετικά με την έννοια της «εξάντλησης», στο δοκίμιο «Ο εξαντλημένος», έχουν μεσολαβήσει κρίσιμες εξελίξεις στα πεδία της τεχνολογίας και της πολιτικής οικονομίας των Αγορών. Στο μεταξύ, η νέα ανάγνωση του Γερμανοκορεάτη Μπιούνγκ-Τσουλ Χαν στην κοινωνία του 21ου αιώνα, αναδεικνύει την επικυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού, ιδιαίτερα υπό την επιρροή της τεχνολογικής εξέλιξης.

Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας έχει αλλάξει ριζικά την έννοια της Επιτήρησης, αντικαθιστώντας το «Πανοπτικόν» του Φουκώ με τον Αλγόριθμο. Αποτέλεσμα αυτής της μετάβασης είναι η πλήρης καταγραφή κάθε δράσης και επιθυμίας των ατόμων από τον «μεγάλο αδελφό», ο οποίος πλέον δεν χρειάζεται να περιορίζεται σε μεθόδους τιμωρίας ή σωματικού εγκλεισμού, αλλά εκμεταλλεύεται την τεχνολογία για να ελέγχει και να στατιστικοποιεί τη ζωή μας. Αυτή η νέα πραγματικότητα έχει γίνει η καθημερινότητα μας, με τον καθένα από εμάς να πιστεύει ότι ζει σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία, ενώ οι συνθήκες παραμένουν αόρατες και καταθλιπτικές, για όσους έχουν τη συνείδηση να το παραδεχτούν.

Εξάντληση και Υποκείμενα της Επιτυχίας

Ο νεοφιλελευθερισμός έχει μεταμορφώσει το υποκείμενο, περνώντας από το φροϋδικό εγώ του «πρέπει» στο εγώ του «μπορώ». Έτσι, το άτομο έχει μεταλλαχθεί σε μια ολότελα ναρκισσιστική οντότητα. Το άτομο του «πρέπει» ανέπτυξε όρια και διεκδίκησε δικαιώματα, καθώς πάντοτε είχε έναν Άλλο να το επιβλέπει. Δημιουργούσε ένα παράθυρο ικανοποίησης, μέσω της επιβράβευσης της επιτυχίας του. Αντίθετα, το άτομο του «μπορώ» πιστεύει ότι η επιτυχία σχετίζεται μόνο με τις επιδόσεις και ότι η αναγνώριση έρχεται αποκλειστικά από τους άλλους, απορρίπτοντας την ανάγκη για όρια και καθοδήγηση.

Ο Χαν εξηγεί ότι το «επιδοσιακό υποκείμενο» δεν γνωρίζει πια την ολοκλήρωση του έργου. Η έλλειψη οριστικότητας στη δουλειά μας οφείλεται στις σημερινές σχέσεις παραγωγής, οι οποίες εμποδίζουν την ολοκλήρωση ενός έργου. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα πάντα παραμένουν ανοικτά, στερούμενοι την αίσθηση του στόχου. Η κοινωνία της πειθαρχίας του Φουκώ έχει παραχωρήσει τη θέση της στην κοινωνία της επίδοσης, όπου τα γυμναστήρια, οι γραφειακοί πύργοι και τα εμπορικά κέντρα αντικαθιστούν τα νοσοκομεία και τις φυλακές.

Η Κοινωνία της Κόπωσης

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Χαν επισημαίνει ότι η κοινωνία της πειθαρχίας παράγει τρελούς και εγκληματίες, ενώ η κοινωνία της επίδοσης γεννά καταθλιπτικούς και αποτυχημένους ανθρώπους. Η κόπωση εξελίσσεται σε εξάντληση, δημιουργώντας μια κατάσταση εγκατάλειψης του εαυτού και των άλλων, φέρνοντας στο προσκήνιο το φαινόμενο του Burnout. Η γραμμή παραγωγής του παρελθόντος αντικαθίσταται από μια συγκεκριμένη πραγματικότητα, στην οποία οι κυρίαρχοι του εαυτού τους προχωρούν προς την εξάντληση.

Ο Μπάμπης Βενετόπουλος, με την έκθεση Fault Line, καλεί τον θεατή να αναλογιστεί τη μετάβαση από τον κόσμος της πειθαρχίας της παλαιότερης εποχής στην σύγχρονη εποχή. Σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα, ο θεατής ενδέχεται να αισθανθεί ότι έχει εγκλωβιστεί σε γυμνά ανθρωπιστικά δικαιώματα, κυριολεκτικά γυμνός από κάθε προστασία.

Η Έκθεση Fault Line

Η έκθεση “Fault Line” εξερευνά τις αθέατες δυνάμεις που περιβάλλουν τη νοοτροπία της πειθαρχίας και της υποταγής, οι οποίες επιδρούν στα σώματα και καθορίζουν τις δυνατότητες δράσης τους. Μέσα από βιντεοκαλλιτεχνικά έργα και εγκαταστάσεις, ο Βενετόπουλος αποτυπώνει τις μηχανιστικές μικροτεχνικές ελέγχου που αναγνωρίζουν την αδύνατη ισορροπία ανάμεσα στην αυστηρότητα των μηχανισμών εξουσίας και την ευθραυστότητα των σωμάτων που υποχρεούνται να συμμορφωθούν.

Η Fault Line σηματοδοτεί το σημείο όπου το υποκείμενο εξαντλεί την αντοχή του να συμμορφώνεται και βυθίζεται σε κατάσταση απροσδιοριστίας. Το χάος δεν εκλαμβάνεται απλώς ως διάλυση, αλλά ως οδό ρήξης και ανατροπής, η οποία κλονίζει τις σταθερές δομές ελέγχου και επιτρέπει τη γέννηση νέων μορφών ύπαρξης. Στην εγγύτητα του ρήγματος, οι θεατές καλούνται να ρισκάρουν την ταυτότητά τους και να σταθούν σε έναν αχαρτογράφητο χώρο, εκεί όπου οι κοινωνικές αρθρώσεις κλονίζονται και η αυτονομία αναδείχνεται ως πράξη και απαίτηση.

Το εκθεσιακό περιβάλλον συγκροτεί έναν κόσμο αισθητηριακής αποσταθεροποίησης, όπου οι επαναλαμβανόμενοι οπτικοί και ηχητικοί ρυθμοί θρυμματίζουν τη σταθερότητα της πρόσληψης, προσφέροντας στον θεατή μια εμπειρία αβεβαιότητας, αμφιθυμίας και αναστοχασμού. -Δημήτρης Τρίκας, επιμελητής της έκθεσης.